Μια nanny δεν «κρατά» απλώς το παιδί όσο λείπετε. Περνά μαζί του πολλές από τις ώρες που μετρούν περισσότερο στη ζωή του. Για να καταλάβουμε γιατί, αξίζει να δούμε τι λέει η επιστήμη για τα πρώτα χρόνια.

Τα πρώτα χρόνια χτίζουν τα θεμέλια

Σύμφωνα με το Center on the Developing Child του Πανεπιστημίου Harvard, στα πρώτα χρόνια της ζωής σχηματίζονται πάνω από ένα εκατομμύριο νέες νευρωνικές συνδέσεις κάθε δευτερόλεπτο, και ο εγκέφαλος χτίζεται σταδιακά, από τη βάση προς τα πάνω. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει την περίοδο από την εγκυμοσύνη έως τα 3 χρόνια ως την πιο κρίσιμη, γιατί τότε ο εγκέφαλος μεγαλώνει πιο γρήγορα από κάθε άλλη φορά.

Η «σερβίς και επιστροφή» που χτίζει τον εγκέφαλο

Οι ερευνητές του Harvard περιγράφουν έναν απλό μηχανισμό που ονομάζουν serve and return: το μωρό βαβίζει, δείχνει ή κλαίει, και ο ενήλικας ανταποκρίνεται με βλέμμα, λόγια ή μια αγκαλιά. Κάθε τέτοια ανταλλαγή χτίζει και ενισχύει συνδέσεις στον εγκέφαλο, απαραίτητες για την επικοινωνία και τις κοινωνικές δεξιότητες. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος, γράφουν, περιμένει αυτό το παιχνίδι μπρος-πίσω.

Το αντίστροφο έχει επίσης σημασία. Όταν οι αντιδράσεις του ενήλικα είναι ασυνεπείς ή απουσιάζουν, η ανάπτυξη μπορεί να διαταραχθεί και το σώμα ενεργοποιεί την απόκριση τοξικού στρες. Οι υποστηρικτικές σχέσεις με στοργικούς ενήλικες λειτουργούν ως ασπίδα απέναντι σε αυτό το στρες.

Τα πέντε συστατικά της φροντίδας

Το πλαίσιο Nurturing Care, που ανέπτυξαν ο ΠΟΥ, η UNICEF και η Παγκόσμια Τράπεζα, περιγράφει πέντε αλληλένδετα συστατικά που χρειάζεται κάθε παιδί:

  • καλή υγεία
  • επαρκή διατροφή
  • ασφάλεια και προστασία
  • ανταποκρινόμενη φροντίδα
  • ευκαιρίες για μάθηση

Η ανταποκρινόμενη φροντίδα, δηλαδή η ικανότητα του φροντιστή να προσέχει, να καταλαβαίνει και να απαντά στα σήματα του παιδιού έγκαιρα και σωστά, θεωρείται το θεμελιώδες συστατικό, γιατί όποιος τη διαθέτει στηρίζει καλύτερα και τα υπόλοιπα τέσσερα. Το ίδιο πλαίσιο τονίζει ότι κάθε αλληλεπίδραση, ή η απουσία της, συμβάλλει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, και προτείνει να αξιοποιούνται οι καθημερινές ρουτίνες για κουβέντα, παιχνίδι και ανάγνωση.

Όλοι οι τομείς της ανάπτυξης

Το αμερικανικό CDC παρακολουθεί τα αναπτυξιακά ορόσημα σε τέσσερις τομείς: κοινωνικό και συναισθηματικό, γλώσσα και επικοινωνία, γνωστικό (μάθηση, σκέψη, επίλυση προβλημάτων) και κίνηση και σωματική ανάπτυξη. Μια καλή παιδαγωγός δουλεύει και τους τέσσερις μέσα στην ίδια μέρα: στην παιδική χαρά, στο τραπέζι, στο παραμύθι, στη διαχείριση ενός καβγά με τον αδελφό.

Παιχνίδι και ανάγνωση

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής περιγράφει το παιχνίδι ως «χτίσιμο του εγκεφάλου» και κλειδί για τις λεγόμενες εκτελεστικές λειτουργίες, αλλά και ως ασπίδα απέναντι στις αρνητικές επιπτώσεις του στρες. Για την ανάγνωση, η AAP συστήνει κοινή ανάγνωση από τη γέννηση και τουλάχιστον μέχρι το νηπιαγωγείο, γιατί χτίζει το θεμέλιο για την κοινωνικοσυναισθηματική, γνωστική και γλωσσική ανάπτυξη. Σημειώνει επίσης ότι τα ψηφιακά βιβλία δεν προσφέρουν την ίδια αλληλεπίδραση.

Γιατί μετράει η σταθερότητα

Μια ανασκόπηση στο περιοδικό Biological Psychiatry: Global Open Science (Luby και συνεργάτες, 2022) καταλήγει ότι κεντρική σημασία έχει η σταθερή διαθεσιμότητα τουλάχιστον ενός βασικού φροντιστή, και ότι η ευαίσθητη, ανταποκρινόμενη φροντίδα είναι κρίσιμη για τη συμπεριφορική, συναισθηματική και γνωστική εξέλιξη. Ο οργανισμός ZERO TO THREE, γράφοντας για τους παιδικούς σταθμούς, το λέει απλά: οι άνθρωποι δεν είναι εναλλάξιμοι, και όταν αλλάζει ο φροντιστής οι σχέσεις χτίζονται από την αρχή.

Γι' αυτό, όταν διαλέγετε nanny, αξίζει να κοιτάξετε όχι μόνο τα προσόντα, αλλά και αν ο άνθρωπος αυτός μπορεί να μείνει, να γίνει σταθερό κομμάτι της ζωής του παιδιού και να ανταποκρίνεται σε αυτό με τον ίδιο τρόπο κάθε μέρα.

Πηγές